Schemat rozdzielnicy 3 fazowej – jak poprawnie wykonać?

Poprawne wykonanie schematu rozdzielnicy 3-fazowej wymaga dobrania aparatury do układu sieci, mocy przyłączeniowej i liczby obwodów. Sam montaż oraz pomiary powinien wykonać elektryk z właściwymi kwalifikacjami. Sprawdź, jak zaplanować układ, dobrać obudowę i przygotować dokumentację.

Od czego zacząć projekt rozdzielnicy 3-fazowej?

Najpierw trzeba zebrać informacje o instalacji i odbiornikach. Schemat nie może powstać wyłącznie na podstawie liczby dostępnych modułów, ponieważ znaczenie mają także obciążenia, sposób ochrony przeciwporażeniowej oraz warunki przyłączenia.

Przed doborem aparatury należy ustalić:

• czy zasilanie WLZ jest jedno- czy trójfazowe,
• jaki układ sieci występuje w budynku, na przykład TN-S albo TN-C-S,
• ile obwodów oświetleniowych, gniazdowych i dedykowanych trzeba wydzielić,
• czy występują odbiorniki dużej mocy, takie jak piekarnik, płyta indukcyjna lub pompa ciepła,
• czy w obudowie trzeba przewidzieć miejsce na dodatkowe urządzenia i rozbudowę.

W przykładowej rozdzielnicy przyjęto zasilanie trójfazowe przewodem YDY 5×6 mm², jeden obwód oświetleniowy i sześć obwodów gniazdowych. Założono układ TN-S, obudowę natynkową oraz brak dodatkowych modułów.

Każdy schemat rozdzielnicy musi odpowiadać konkretnej instalacji. Układ pokazany na przykładzie nie jest uniwersalnym wzorem do zastosowania w każdym mieszkaniu lub domu.

Jakie elementy obejmuje schemat rozdzielnicy?

Typowy układ zawiera aparaty odpowiedzialne za odłączenie zasilania, ochronę przed przepięciami oraz zabezpieczenie poszczególnych obwodów. Ich kolejność i wzajemne połączenia trzeba sprawdzić z dokumentacją producenta.

W przykładowej skrzynce zastosowano:

• rozłącznik główny,
• ogranicznik przepięć,
• wskaźnik obecności napięcia,
• wyłączniki różnicowoprądowe,
• wyłączniki nadprądowe,
• listwy oraz szyny dla przewodów N i PE.

Zastosowano dwa wyłączniki różnicowoprądowe. Jeden, jednofazowy, obsługuje wydzielone obwody łazienkowe, a drugi, trójfazowy, zabezpiecza pozostałe obwody. Taki podział ogranicza zakres wyłączenia w razie zadziałania RCD i ułatwia diagnostykę.

Jak obliczyć wielkość rozdzielnicy?

Każdy aparat modułowy zajmuje określoną liczbę pól na szynie DIN. Przed zakupem obudowy należy zsumować szerokość rozłącznika, ochronnika, RCD, wyłączników nadprądowych oraz elementów pomocniczych.

W przedstawionym układzie suma wynosi 23 moduły. Zastosowano więc obudowę 2×12 modułów, która pozwala rozmieścić aparaturę w dwóch rzędach. Przy większej instalacji warto zostawić wolne pola, ponieważ późniejsze dokładanie aparatów może wymagać przebudowy całej skrzynki.

Jak przygotować obudowę i aparaturę?

W obudowie natynkowej otwory pod przewody można przygotować przed zamocowaniem skrzynki na ścianie. W analizowanym przykładzie przewód zasilający wprowadzono od góry, a przewody odpływowe od dołu.

Dla rurek instalacyjnych o średnicy 16 mm najpierw wyznacza się punkty wejścia, następnie wykonuje otwory prowadzące małym wiertłem i powiększa je wiertłem stopniowym. Po wierceniu trzeba dokładnie usunąć wióry, aby nie pozostały wewnątrz obudowy.

Na szynie DIN aparaty należy ułożyć zgodnie ze schematem. Po każdym zatrzaśnięciu trzeba sprawdzić, czy element stabilnie trzyma się szyny i czy mechanizm mocujący został prawidłowo dociśnięty.

Jak wykonać połączenia wewnętrzne?

Po zamontowaniu aparatury wykonuje się połączenia między aparatami. Do głównych torów stosuje się przewody o przekroju dobranym do obciążenia i zacisków urządzeń, a do krótkich połączeń pomocniczych można użyć przewodów o mniejszym przekroju, jeżeli dopuszcza to dokumentacja aparatu.

W rozdzielnicy warto zachować stałą kolorystykę przewodów:

• czarny dla fazy L1,
• czerwony dla fazy L2,
• brązowy dla fazy L3,
• niebieski dla przewodu neutralnego N,
• żółto-zielony dla przewodu ochronnego PE.

Końce przewodów wielodrutowych należy przygotować za pomocą tulejek dobranych do przekroju i liczby żył. Tulejka musi być zaciśnięta właściwą matrycą, bez pęknięć i bez luźnych drutów wystających poza zacisk.

Jak stosować szyny łączeniowe?

Szyny grzebieniowe mogą zastąpić część połączeń wykonywanych przewodami. Skracają czas montażu i pomagają utrzymać porządek, ale muszą być dobrane do typu aparatów oraz liczby biegunów.

Przed montażem szynę przycina się do wymaganej długości. Jeżeli układ aparatów ma różne tory, trzeba sprawdzić rozmieszczenie zębów. Nieprawidłowe dopasowanie może połączyć fazę z przewodem neutralnym i spowodować zwarcie po załączeniu zasilania.

Nie wolno łączyć wspólną szyną zacisków wyjściowych należących do różnych wyłączników różnicowoprądowych. Każdy RCD musi mieć własny, odseparowany tor neutralny.

Szynę należy zamocować w dedykowanych zaciskach aparatów, a wszystkie połączenia dokręcić zgodnie z momentem podanym przez producenta. Zbyt luźny zacisk może się nagrzewać, natomiast nadmierne dokręcenie może uszkodzić aparat lub przewód.

Jak podłączyć przewody N i PE?

Przewody ochronne PE prowadzi się na wspólną listwę ochronną, o ile układ instalacji i projekt nie przewidują innego rozwiązania. Przewód PE nie przechodzi przez wyłącznik różnicowoprądowy.

Przewody neutralne trzeba przypisać do właściwego RCD. Wszystkie przewody N obwodów chronionych przez jeden wyłącznik różnicowoprądowy podłącza się do listwy znajdującej się po jego stronie wyjściowej. Nie wolno mieszać przewodów neutralnych różnych grup RCD.

W układzie TN-C-S rozdział przewodu PEN na PE i N wykonuje się w wyznaczonym punkcie instalacji, zgodnie z projektem i wymaganiami operatora. Po rozdziale nie należy ponownie łączyć przewodów PE i N za wyłącznikami różnicowoprądowymi.

Jak podłączyć obwody odpływowe?

Każdy przewód odpływowy powinien mieć wcześniej przypisane miejsce w schemacie. Przed podłączeniem warto oznaczyć przewody nazwą obwodu, aby uniknąć pomyłki podczas pracy.

Przy podłączaniu należy zachować następującą kolejność organizacyjną:

1. podłączyć przewody ochronne PE do listwy ochronnej,
2. przypisać przewody neutralne do właściwych listew RCD,
3. podłączyć żyły fazowe do odpowiednich zabezpieczeń nadprądowych,
4. ułożyć przewody w grupach i zabezpieczyć je przed splątaniem.

Obwody oświetleniowe, gniazdowe i odbiorniki o większej mocy powinny być rozdzielone funkcjonalnie. Dobór przekroju przewodu i wartości wyłącznika nadprądowego zależy od sposobu ułożenia przewodu, długości obwodu, obciążenia oraz warunków chłodzenia.

Jak sprawdzić rozdzielnicę przed załączeniem?

Przed podaniem napięcia trzeba wykonać kontrolę wzrokową i pomiary ochronne. Samo pojawienie się napięcia na odbiorniku nie potwierdza prawidłowego wykonania instalacji.

Kontrola powinna obejmować:

• zgodność połączeń ze schematem,
• prawidłowe rozdzielenie przewodów N i PE,
• brak zwarcia między fazami oraz między fazą i przewodem neutralnym,
• trwałość zacisków i poprawne zaciśnięcie tulejek,
• ciągłość przewodów ochronnych,
• rezystancję izolacji, impedancję pętli zwarcia oraz działanie RCD.

Pomiary wykonuje osoba posiadająca wymagane kwalifikacje i właściwe przyrządy. Wyniki powinny zostać ujęte w dokumentacji powykonawczej.

Jak opisać aparaty i obwody?

Każdy wyłącznik powinien mieć czytelny opis, na przykład kuchnia – gniazda, łazienka – pralka albo oświetlenie – mieszkanie. Oznaczenia można wykonać drukarką etykiet, na gotowych opisach producenta lub w arkuszu komputerowym.

Na wewnętrznej stronie drzwi warto umieścić pełną rozpiskę obwodów, numerację aparatów i podstawowe informacje o zasilaniu. Czytelny opis skraca czas wyłączenia właściwego obwodu podczas naprawy i ogranicza ryzyko błędnej ingerencji.

Rozdzielnica powinna mieć obudowę dostosowaną do miejsca montażu, właściwy stopień ochrony oraz zapewnione warunki odprowadzania ciepła. Projekt i wykonanie należy prowadzić zgodnie z wymaganiami właściwych norm, w tym serii PN-HD 60364 oraz wymagań dla rozdzielnic według PN-EN 61439-3.